دوشنبه، اسفند ۲۲، ۱۳۹۰

سرمد ده (رمان در قصه وحکایه ها)- نویسنده معاصر تاجیک بهمن یار عرب زاده امینی


بهمنیار عرب‌زاده امینی، 15 ماه ژوئیه سال 1954 در شهر پنجكت (60 كیلومتری شرق سمرقند) چشم به عالم گشود. پدر و مادرش كشاورز بودند. مادربزرگش، به قول خود او، «كان افسانه و روایت‌های مردمی بود». ایام كودكی می‌گوید او: «شب‌ها هیچ خوابم نمی‌برد یا به سختی می‌برد، اگر افسانه‌ای از مادربزرگم نشنوم».
    دبیرستان را در پنجكت ختم كرد و سال 1972 دانشجوی بخش عربی دانشكده خاورشناسی دانشگاه دولتی تاجیكستان گشت. پس ازختم دانشگاه (1977) چهار سال در كمیته سینما به عنوان مهندس طراح فعالیت می‌كرد. سال 1981 او را به روزنامه «مدنیت تاجیكستان»، كه تازه منتشر می‌شد، به كار دعوت نمودند. مفسیر بخش هنرهای سینما، تآتر و تابلونگاری بود.
    از سال 1983 تا آخر سال 1985 در لیبی مترجم نظامی ارتش شوروی بود. پس از بازگشت، باز  در روزنامه «مدنیت تاجیكستان» كه به هفته‌نامه «ادبیات و صنعت» تغییر كرده بود، در همان وظیفه سابق مشغول كار شد. از سال 1987 تا ابتدای 1993 مدیر بخش نثر ماهنامه «صدای شرق» بود.
    سال‌های جنگ شهروندی (1993-1997) اول به مسكو، بعد (1995) به زادگاهش
پناه برد. در پنجكت به عنوان سردبیر روزنامه «سمندر» و ماهنامه «دیر مغان» كار كرد و سال 2002 به دوشنبه برگشت.
    مجموعه داستان‌های كوتاهش با نام‌های «عشق صیاد» (1984)، «اسپ آبی» (1984)، «دود حسرت» (1993) منتشر شدند. سال 2002 رمان «سرمدده» را به چاپ رساند كه علاقمندان ادب خیلی خوش پذیرفتند. یك مجموعه داستان‌های كوتاهش با نام «پِسین اِدشیگا و پیتلیو» (سرود نفر به حكم دار محكوم شده) (1991) به زبان روسی منتشر گشت. حالا رمانی با نام «شاهنشاه» به اتمام رسانیده‌است كه در دست چاپ است.
    قصه و حكایت‌هایش به بسیاری از زبان‌های دنیا ترجمه و چاپ شده‌است.
رمان «سرمدده» كه منظور خوانندگان می‌شود و نویسنده آن را «رمان در قصه و حكایات» توضیح كرده‌است، اثری است در نوع خود نوآورانه كه از حوادث، اشخاص، زندگی و پندارها و افكار مردم یك محلی از محلات كوهستان تاجیك بحث می‌كند. «سرمدده» به آن خاطر به رمان سنتی شبیه است كه روش یگانه، قصه‌گوی یگانه و مكان وقوع واقعات عمومی دارد. اما رمان نوآورانه است به این معنی كه ساختار آن از قصه و حكایات گوناگون خرد و بزرگ، گاها قیدگونه‌ها از تصویرهای صرف واقع‌گریانه، واقع‌گرایان معجزات، افسانه‌مانند، اساطیرگونه و سورئالیستی، آوانگاردیست به هم آمده است و این همه سویه گوناگون و سطح تفكر اشخاص و افراد رمان را افاده می‌كنند. به این معنی رمان «سرمدده» از حیث درون‌مایه و ساختار و صورت یك واحد كلی را تشكیل داده است. رمان «سرمدده» از حیث سبك و اسلوب روایت نیز جالب و به خود خاص است: در نقل حكایات واقع‌گرایانه با بافت و ساخته‌های راوی آمیخته، شكل بیان شاعرانه با حكایات افسانه‌وار و اساطیری پیوند می‌خورد، تصویر جدی ریالیستی با كنایه، استهزا، هجو و شوخی غنی گردیده، تار و پود رمان را غنی و هم‌نوا با نثر ذهنی معاصر گردانیده‌اند.
    ایجادیات بهمنیار و رمان «سرمدده» صفحه تازه‌ای در تصویر خصایص خاص مردم تاجیك و كمالات نثرنویسی مدرن ما محسوب می‌شود.