جنگ عليه خانواده-ويليام گاردنر،معصومه محمدی

مقدمه ناشر:

تحولات خانواده در دهه‌هاي اخير، در تمام نقاط جهان، نگاه‌هاي انديشه‌وران، به ويژه دانشوران علوم اجتماعي را به خود معطوف داشته است. در عين حال، تحليل‌هاي ارائه شده چندان جامع‌گر و يكدست نبوده است. تحليل‌هايي كه دربارة كاهش استحكام و كارآمدي خانواده هسته‌اي و كم شدن تمايل به تشكيل خانواده مطرح شده، طيفي گسترده، از نظريه جبرگرايانه كه تغييرات خانواده را تابعي قهري و تخلّف‌ناپذير از تحولات صنعتي و اقتصادي مي‌داند تا نظريه‌اي كه تغييرات را در كليت خود مثبت دانسته، به سمت تقويت فردگرايي و شادكامي قلمداد مي‌كند و تا نظريه‌اي كه تغييرات را نگران كننده، اما قابل اصلاح ارزيابي مي‌كند، در خود جاي مي‌دهد. در اين ميان، مقاله‌ها و كتاب‏هايي، هرچند اندك را مي‌توان يافت كه از زاويه‌اي نو به موضوع نگريسته و پرسش‌هايي را مطرح كرده‌اند كه مي‌تواند آغازي بر پژوهش‌هاي بنياديني باشد كه نتايج سهمگين و تعيين‏كننده‌اي را در پي خواهد داشت. زماني كه تمام نگاه‌ها براي تبيين و تحليل و ارائه راهكارهاي اساسي، به علوم اجتماعي و براي كاهش آلام خانواده به عنايت‌هاي دولتي معطوف مي‌شود، دانشوراني به خود جرأت داده‌اند تا نظريه‌هاي علوم اجتماعي و سياست‌هاي دولت‌هاي رفاهي را به صورت امّ‌المصائب معضلات خانواده مطرح كنند و از جنگ ضد خانواده در حوزة نظر و عمل بر زبان سخن برانند. اين رويكرد گرچه با ايجاد ترديد در باورهاي رايج، آرامش جامعة علمي را بر هم مي‌زند، طليعة مباركي است كه مي‌تواند با پيش رو قرار دادن پرسش‌هاي نو، آثار سازنده‌اي را، هم در موضع نظر و هم در حوزه مهندسي اجتماعي و برنامه‌ريزي كلان بر جاي گذارد. مطالعة اين اثر هم به پژوهشگران و كارشناسان علوم اجتماعي، هم به مديران ارشد و مياني، قانونگذاران و سياستگذاران نظام و هم به محققان حوزة دين پيشنهاد مي‌شود و به هر يك، به فراخور دغدغه‌هاي خود، پرسش‌هايي را چه مستقيم و چه غير مستقيم كه برخي را در ذيل مي‌آوريم، تقديم مي‌كند: 1. علت كاهش كارآمدي خانواده و كاهش اقتدار و مسؤوليت‌پذيري والدين در ايفاي وظايف خانوادگي خود چيست و ساختارهاي فرهنگي، اجتماعي، سياسي و اقتصادي چگونه در اين معضل تأثيرگذار بوده‌اند؟ 2. گسترش حيطة دخالت دولت در عرصة خصوصي تا چه حد مصالح خانواده را تأمين مي‌كند؟ 3. سياست‌هاي حمايت از خانواده چگونه بايد باشد كه به كاهش توانمندي خانواده در حل معضلات خود نينجامد؟ 4. نظريه‌هاي علوم اجتماعي چگونه در كاهش اقتدار و كارآمدي خانواده و كم شدن تمايل به تشكيل خانواده تأثير داشته‌اند؟ 5. آيا تحولات خانواده و كم شدن توانمندي آن، در دهه‌هاي اخير، از اراده‌اي هوشمند و در قالب پروژه‌اي طراحي شده يا قهري، اتفاقي يا غيرعامدانه ناشي بوده است؟ 6. نظام سرمايه‌داري و جريان ضد خانواده، چگونه پژوهش‌هاي ميداني و كتابخانه‌اي را جهت داده، در جريان انتشار پژوهش‌هاي منتقدانه و جريان صحيح اطلاع‌رساني اختلال ايجاد مي‌كنند؟ آيا ساز و كار استنباط در احكام فردي و اجتماعي يكسان است يا فقه در عرصة برنامه‌ريزي اجتماعي بايد افزون بر آنچه تاكنون انجام داده، در تعيين مصالح اجتماعي مسلمانان (دست كم در محدودة آنچه از آموزه‌هاي ديني مي‌توان دريافت)، فعال عمل كند. به عبارت ديگر، چگونه قوانين‏ به ظاهر مباح، ماهيتي ضد خانواده به خود مي‌گيرند و در نگاهي جامع، از محرّمات حكومتي به شمار مي‌آيند و آيا براي تحقق عيني دين ضرورت انطباق برنامه‌ها و سياست‌ها با جهتگيري‌هاي معرفتي، اخلاقي و رفتاري مورد نظر دين لازم به نظر نمي‌رسد؟

جنگ عليه خانواده-ويليام گاردنر،معصومه محمدی